პრეამბულა
მეტეხის ღვთისმშობლის ტაძრის კომპლექსი ისტორიულ შიდა ქართლში, კასპის
მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხის ცენტრში მდებარეობს (საორიენტაციო
ფართი 310 კვ2, საკადასტრო კოდი 67.12.39.010.067. კოორდინატები X 41.92605856 Y 44.33881799).
გადმოცემის მიხედვით, იგი ვახტანგ გორგასალს აუგია. დღეს ადგილზე
ადრეული ნაგებობის ნაშთი არ არის შემორჩენილი. კომპლექსი სხვადასხვა
პერიოდის რამდენიმე ნაგებობას აერთიანებს. მტკიცე გალავნით
შემოსაზღვრული, კომპლექსის მთავარ სივრცით დომინანტს ტაძარი
წარმოადგენს. იგი XIII საუკუნეშია აგებული და ძლიერ სახეცვლილმა მოაღწია
ჩვენამდე. მის ფასადებზე სხვადასხვა პერიოდის ქრონოლოგიური ფენები
გაირჩევა. ჯვარ-გუმბათოვანი ტიპის ტაძარი ბაზალტის ქვითაა ნაგები.
გუმბათი აღმოსავლეთიდან აფსიდის კედლებს და დასავლეთით აღმართულ ორ
თავისუფლად მდგომ ბურჯს ეყრდნობა. კონქის ორივე მხარეს სამკვეთლო და
სადიაკვნეა მოთავსებული, რომლის თავზეც სამალავებია მოწყობილი. რაც
შეეხება ტაძრის მარმარილოს კანკელს XVII საუკუნის II ნახევარში კათოლიკოს
დომენტი მესამეს აღუმართავს. გალავანი რიყის ქვითაა ნაგები, ალაგ-ალაგ
გამოყენებულია აგურიც. მასში ჩართული კოშკები და სამრეკლო XIX საუკუნით
თარიღდება. ტაძრის ისტორიიდან ცნობილია, რომ ეკლესიის შიგნით ჭა იყო და
ლეკიანობის დროს მოსახლეობა ამ წყლით სარგებლობდა.
ტაძრის გუმბათის განახლების მიზეზი მისი ჩაქცევა ყოფილა, რომელიც
ქართლის მეფე ლუარსაბ I (1527-1556 წწ.) აღუდგენია, რის შესახებაც გუმბათის
ძირში, სამხრეთ-დასავლეთ მონაკვეთში, არსებული წარწერა გვაუწყებს.
მისივე ინიციატივით აღდგა ფასადებიც. მეტეხის ტაძარში შემდგომი
პერიოდის სარეაბილიტაციო სამუშაოები 1687 წელს ჩატარდა. ამის შესახებ
სამხრეთი ფასადის დასავლეთ მონაკვეთზე, მწვანე ქვაზე, არსებული
წარწერა გვაუწყებს. 1891 წელს მეტეხის ტაძარი ხელმორედ აღდგა. 1968 წელს
ჩატარებული სამუშაოების შედეგად ტაძარი კრამიტით გადაიხურა,
კეთილმოეწყო მიმდებარე ტერიტორია.
2010 წელს ძეგლს კონსტრუქციული გამაგრება ჩაუტარდა. გამაგრდა გუმბათის
გადახურვა და კედლები. ამოიგოზა გუმბათქვეშა ლორფინის წყობის
ღრიჭოები. გუმბათში გამოიცვალა სარკმლის ალათები. ტაძრის გარშემო
მოეწყო სარინელი.
მიმდინარე პერიოდში კომპლექსში არასახარბიელო მდგომარეობაა:
სარინელი ვერ უზრუნველყოფს ნალექის გატარებას; ინტერიერში წყლის
ინფილიტრაციის შედეგად ნესტის კვალია აფრებში, გუმბათის ყელში და
საყრდენ თაღებზე. ასევე ქვედა რეგისტრებში. ნესტისგან წარმოქმნილია
ბზარები როგორც კამარაში, ისე საბჯენ თაღებზე. საყრდენი ბურჯების
მდგომარეობა არასტაბილურია და მოითხოვს კონსტრუქციულ გამაგრებას. ქვა
განშრევებადია. ტაძრის ინტერიერში გხვდება შემდეგი სახის დაზიანებები:
მიკრო და მაკრო ბზარები, ქვის განცალკევება-განშრევება, დელამინაცია,
აქერცვლა და გაფხვიერება, გუმბათის საყრდენ ბურჯებზე და ექსტერიერში
გვაქვს ქვის და დუღაბის ნაწილობრივი და სრული დანაკარგი; ფერი
შეცვლილია და ბიოლოგიური ნადები და ლიქენები აქვს. გუმბათის ალათები
დაზიანებულია. ტაძრის კედლების დანესტიანება შესაძლოა გრუნტის წყლის
გამო ხდებოდეს, ამდენად, დასადგენია წყლის ინფლიტრაციის მიზეზი. ასევე,
შესწავლას და შესაბამის რეაბილიტაციას მოითხოვს სამრეკლო და
გალავანი.
კომპლექსში არსებული მდომარეობის გამოსწორებისთვის საჭიროა
სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელება, რისთვისაც
მოსამზადებელია შესაბამისი საპროექტო-სახარჯთაღიცხვო
დოკუმენტაცია.
მიზანი და ძირითადი პირობები
1. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის რეაბილიტაციისთვის
საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციის შედგენის მიზანია მისი
მდგრადი განვითარების, ერთიანობის ურღვევობის, ავთენტურობის
შენარჩუნების, კონსერვაციის, ინტერპრეტაციისა და დაცულობის
უზრუნველყოფა.
2. ტენდერის მიზანია კვლევითი სამუშაოების განხორციელებისა და
რეაბილიტაციის საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციის მომზადება,
რაც სამომავლოდ გახდება ფიზიკური სამუშაოების განხორციელების
საფუძველი.
3. ჩასატარებელმა სამუშაოებმა უნდა უზრუნველყოს ძეგლზე არსებული მძიმე
მდგომარეობის გამოსწორების ყველა ასპექტი. ჩასატარებელი სამუშაოები
მოითხოვს გამორჩეულად ფაქიზ მიდგომას, კარგად გამართულ მეთოდოლოგიურ
ხელმძღვანელობას, სწორ კონსტრუქციულ და მაღალპროფესიულ მხატვრულ
გადაწყვეტას.
4. პირველ ეტაპზე, სრულყოფილი კვლევა-ფიქსაციის სამუშაოები /3D სკანირება,
გარკვეული მონაკვეთების ტრადიციული მეთოდით კროკების შესრულება,
კედლების ზონდაჟები, ფუძე-გრუნტებისა და დაფუძნების
საინჟინრო-გეოლოგიური კვლევა, ჰიდრო-გეოლოგიური კვლევა, არსებული
სამშენებლო მასალების კვლევა (დაზიანებების სრულყოფილად დასადგენად
ნიმუშები აღებული უნდა იქნას საკვლევი შენობის ყველა საჭირო
მონაკვეთიდან), ქვის კვლევა და სხვ./ უნდა ჩატარდეს შესაბამისი
ტექნოლოგიების გამოყენებით.
5. კვლევითი და გაწმენდითი სამუშაოების განხორციელების პროცესში
ნაგებობის გარკვეული ნაწილების/ფრაგმენტების გადაწყობის
აუცილებლობის შემთხვევაში, სამშენებლო მასალა უნდა დაფიქსირდეს,
მოიხსნას და დასაწყობდეს შესაბამისი დარგის სპეციალისტის
ზედამხედველობით.
6. კვლევითი სამუშაოების (საინჟინრო-გეოლოგიური შურფ(ებ)ი, ზონდაჟ(ებ)ი,
გახსნილი არქეოლოგიური ფენა/ობიექტი ან ფრაგმენტი და სხვ.) დასრულების
შემდგომ, გამოკვლეული მონაკვეთი დაკონსერვდეს ან/და მიყვანილ იქნეს
იმგვარ მდგომარეობაში, რომ არ გაგრძელდეს ძეგლის დაზიანება და დაცული
იქნას უსაფრთხოება.
7. მიწის და მიწასთან დაკავშირებული ფიზიკური სამუშაოების შესრულების
შემთხვევაში, სამუშაოები განხორციელდეს ხელით, არქეოლოგიური
ზედამხედველობით.
8. მიწის სამუშაოთა მიმდინარეობის დროს არქეოლოგიური ახალი ობიექტის
აღმოჩენის შემთხვევაში, „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“
საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის თანახმად, სამუშაოები უნდა შეწყდეს და
ამის შესახებ დაუყოვნებლივ ეცნობოს საქართველოს კულტურული
მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულ სააგენტოს.
9. სამუშაოთა მიმდინარეობისას გამოვლენილი ახალი არქეოლოგიური მასალა
მიმწოდებელმა სათანადოდ უნდა დაიცვას დაზიანებისგან,
განადგურებისგან და დაკარგვისგან, ასევე გარემო პირობებისა და
არასასურველი ზემოქმედებისგან.
10. ნაგებობის ტექნიკური მდგომარეობის კომპლექსური კვლევა, რომელიც
მოიცავს საპროექტო ობიექტის ტექნიკური მდგომარეობის ვიზუალურ და
ინსტრუმენტულ კვლევას, უნდა შესრულდეს დამოუკიდებელი სპეციალისტის
მიერ.
11. კონსტრუქციული პროექტის მუშა დოკუმენტაცია უნდა მომზადდეს
ნაგებობის ტექნიკური მდგომარეობის კომპლექსური კვლევის
რეკომენდაციების გათვალისწინებით.
12. კვლევით და საფიქსაციო ნაწილში დაფიქსირებული უნდა იყოს ყველა
დაზიანება თუ რღვევა. რეაბილიტაციის პროექტმა უნდა მოიცვას ძეგლის
არსებული მძიმე მდგომარეობის გამოსწორების აუცილებელი ყველა
ღონისძიება.
13. საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპების დაცვით, ზემოთ ჩამოთვლილი
მიზნების მისაღწევად კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის
რეაბილიტაციისთვის საჭირო საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციით
განსაზღვრული ნებისმიერი ჩარევა უნდა იყოს:
• შეძლებისდაგვარად მინიმალური და ადვილად უკუქცევადი;
• ჩარევა არ უნდა უქმნიდეს საფრთხეს ძეგლის რომელიმე კულტურულ
ღირებულებას;
• გამოყენებული უნდა იქნას ორიგინალთან თავსებადი, მაღალი ხარისხის,
ხანგრძლივ ექსპლუატაციაზე გათვლილი მასალები;
• ყველა ჩარევა უნდა იყოს მკაცრად და დეტალურად დოკუმენტირებული.
პროექტირებისას აუცილებლად გასათვალისწინებელია, რომ:
1. კვლევითი და საპროექტო დოკუმენტაცია უნდა დამუშავდეს საქართველოს
კანონმდებლობისა და კანონქვემდებარე ნორმატიული დოკუმენტების
მოთხოვნების გათვალისწინებით, თანამედროვე ტექნოლოგიების
გამოყენებით, მათ შორის პროექტით გათვალისწინებული სარეაბილიტაციო
სამუშაოები და მეთოდოლოგია უნდა დაისახოს საქართველოს კანონის
„კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ მოთხოვნებისა და ძეგლთა დაცვითი
საერთაშორისო გამოცდილების გათვალისწინებით, საქართველოს მთავრობის
2007 წლის 28 მარტის №62 დადგენილების „მშენებლობის უსაფრთხოების წესების“
მოთხოვნათა შესაბამისად;
2. გრაფიკული მასალა უნდა მომზადდეს ციფრული (ვექტორული DWG, DXF, PLA
გაფართოების ფაილი - Autocad, Archicad) პროგრამული უზრუნველყოფის გამოყენებით;
3. საპროექტო დოკუმენტაციის მოსამზადებლად უნდა ჩატარდეს კვლევითი და
საფიქსაციო სამუშაოები, ჩამოყალიბდეს რეკომენდაციები ძეგლზე
ჩასატარებელი სამუშაოების მეთოდოლოგიის თაობაზე და შესრულდეს ძეგლის
რეაბილიტაციის შესაბამისი საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო
დოკუმენტაცია.
4. ძეგლის ყველა ნაწილის საფიქსციო სამუშაოები (მაღალი რეზოლუციის 3D
სკანირება და ფოტოფიქსაცია, გარკვეული მონაკვეთების ტრადიციული
მეთოდით აზომვა და კროკების შესრულება) განსახორციელებელია
ფრონტალური ხედებიდან, სადაც დაფიქსირებული უნდა იყოს ყველა დეტალი,
ფრაგმენტი და ასევე დაზიანება. ჩატარებული საფიქსაციო სამუშაოებისა და
მასალების საფუძველზე, გრაფიკულ გამოსახულებაში ზუსტად უნდა იყოს
ასახული ძეგლის რეალური მდგომარეობა, მათ შორის დეტალები, შაბლონები,
ფრაგმენტები და დაზიანებები.
შენიშვნა: სრულყოფილი ტექნიკური დავალება იხილეთ მიმაგრებულ ფაილებში.