პრეამბულა
მესტიის მუნიციპალიტეტში, იფარის თემში მდებარეობს სოფელი ნაკიფარი,
სადაც დღემდე დაცულია შუა საუკუნეების უნიკალური არქიტექტურა. სოფელი
ცნობილია ტრადიციული სვანური განაშენიანებით. ნაკიფარის
არქიტექტურული სახე ჩამოყალიბებულია ქვისგან ნაგები საცხოვრებელი
კომპლექსებისა და თავდაცვითი კოშკების მეშვეობით, რომლებიც
განაშენიანების სტრუქტურას ერთიან კომპოზიციად აყალიბებს. ეს გარემო
ქმნის ავთენტურ ბუნებრივ და კულტურულ ლანდშაფტს, რომელიც ასახავს,
როგორც ადგილობრივი მოსახლეობის ისტორიულ ყოფას, ისე სამშენებლო
ტრადიციებს.
ამ გარემოში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება წმ. გიორგის
სახელობის ეკლესიას, რომელიც რეგიონის სატაძრო ხუროთმოძღვრების
უნიკალური ნიმუშია (X კოორდინატი: 43.01054536; Y კოორდინატი: 42.81888892). X საუკუნეში
აგებული ეკლესია შემაღლებულ ადგილზე, ქვისა და ნაწილობრივ ლითონის
ბადით შემოღობილ ეზოში დგას. ზღუდის შიგნით, საფლავთა შორის,
შთამბეჭდავად ამოზრდილია შირიმის თლილი ქვით ნაგები დარბაზული
ეკლესია, რომელიც სვანეთის ქრისტიანულ სალოცავებს შორის საფასადო
მხატვრობის ერთ-ერთ ადრეულ ნიმუშს წარმოადგენს, ხოლო სრულიად
გამორჩეულია საფასადო სკულპტურის არსებობის თვალსაზრისით.
გეგმაში სწორკუთხა ეკლესიას ერთსაფეხურიანი ცოკოლი შემოუყვება
(ეკლესიის გარე პერიმეტრი (მინაშენების გარეშე) - 7.50 X 5.50 მ. მაქსიმალური
სიმაღლე კეხში არის - 9.0 მეტრამდე) ნაგებობის დარბაზული სივრცის ძირითადი
ნაწილი დახურულია მაღალი, ორქანობიანი სახურავით, ხოლო
სამხრეთ-დასავლეთ ფასადებზე მიდგმული სტოა, ცალქანობა თუნუქის
გადახურვით (მინაშენის გარე პერიმეტრის ფართი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან
3.10X10.0 მ; გარე პერიმეტრი ჩრდილო-დასავლეთიდან - 2.80 X8.42 მ; მაქსიმალური სიმაღლე
4.0 მეტრამდე). ნაგებობის შედარებით ფართო და მაღალი შიდა სივრცე კამარით
არის გადახურული. ამჟამად, სტოას პირვანდელი კამარა ჩამოქცეულია, ხოლო
კედლები შირიმის კვადრებით არის ამოყვანილი.
გამორჩეული მნიშვნელობისაა ტაძრის ინტერიერის მოხატულობა, რომელიც
სვანური ფერწერული სკოლის აყვავების ხანას მიეკუთვნება. გამოკვეთილი
ხელწერისა და ხაზგასმულად ექსპრესიული მონუმენტური მხატვრობა
შესრულდა მეფის მხატვარ თევდორეს მიერ, 1130 წელს.
ეკლესიის გადახურვას აღენიშნება დაზიანებები, თუნუქის საფარიდან
წყლის გადაყვანა დარღვეულია. კედლების სამშენებლო ქვის მასალა
დაზიანებულია, კედლებში გაჩენილია ბზარები. ეკლესიის გარშემო
ფრაგმენტულად შემორჩენილი სარინელი ვერ უზრუნველყოფს კედლების სრულ
დაცვას ნალექისა და ტენის ზემოქმედებისგან, რაც მნიშვნელოვნად ზრდის
არქიტექტურული ელემენტების დაზიანების რისკს. ექსტერიერის მხატვრობა
ფრაგმენტულად არის შემორჩენილი, ხოლო ინტერიერში არსებული, სრულიად
უნიკალური ფრესკების მდგომარეობას მნიშვნელოვნად აუარესებს ნესტი და
სოკო.
ეკლესიის გარშემო არსებული ღობე საჭიროებს განახლებასა და ვიზუალური
კუთხით მოწესრიგებას, რაც მნიშვნელოვნად შეუწყობს ხელს, როგორც
ტერიტორიის დაცვას, ასევე ძეგლის გარემოს ესთეტიკურ გაუმჯობესებას.
მიმდინარე პერიოდში აუცილებელია წმ. გიორგის ეკლესიის კონსტრუქციული
მდგრადობის, არქიტექტურული ღირებულებებისა და ავთენტურობის დაცვა.
ძეგლის მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნით, კვლევა-ფიქსაციის
საფუძველზე, შესამუშავებელია ძეგლის რეაბილიტაციის
საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაცია, რისთვისაც შედგენილია
ტექნიკური დავალება.
მიზანი და ძირითადი პირობები
1. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის რეაბილიტაციისთვის
საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციის შედგენის მიზანია მისი
მდგრადი განვითარების, ერთიანობის ურღვევობის, ავთენტურობის
შენარჩუნების, კონსერვაციის, ინტერპრეტაციისა და დაცულობის
უზრუნველყოფა.
2. ტენდერის მიზანია კვლევითი სამუშაოების განხორციელებისა და
რეაბილიტაციის საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციის მომზადება,
რაც სამომავლოდ გახდება ფიზიკური სამუშაოების განხორციელების
საფუძველი.
3. ჩასატარებელმა სამუშაოებმა უნდა უზრუნველყოს ძეგლზე არსებული მძიმე
მდგომარეობის გამოსწორების ყველა ასპექტი. ჩასატარებელი სამუშაოები
მოითხოვს გამორჩეულად ფაქიზ მიდგომას, კარგად გამართულ მეთოდოლოგიურ
ხელმძღვანელობას, სწორ კონსტრუქციულ და მაღალპროფესიულ მხატვრულ
გადაწყვეტას.
4. პირველ ეტაპზე, სრულყოფილი კვლევა-ფიქსაციის სამუშაოები /3D სკანირება,
გარკვეული მონაკვეთების ტრადიციული მეთოდით კროკების შესრულება,
კედლების ზონდაჟები, ფუძე-გრუნტებისა და დაფუძნების
საინჟინრო-გეოლოგიური კვლევა, არსებული სამშენებლო მასალების კვლევა
(დაზიანებების სრულყოფილად დასადგენად ნიმუშები აღებული უნდა იქნას
საკვლევი შენობის ყველა საჭირო მონაკვეთიდან), კედლის მხატვრობის
კვლევა და სხვ./ უნდა ჩატარდეს შესაბამისი ტექნოლოგიების
გამოყენებით.
5. კვლევითი და გაწმენდითი სამუშაოების განხორციელების პროცესში
ნაგებობის გარკვეული ნაწილების/ფრაგმენტების გადაწყობის
აუცილებლობის შემთხვევაში, სამშენებლო მასალა უნდა დაფიქსირდეს,
მოიხსნას და დასაწყობდეს შესაბამისი დარგის სპეციალისტის
ზედამხედველობით.
6. კვლევითი სამუშაოების (საინჟინრო-გეოლოგიური შურფ(ებ)ი, ზონდაჟ(ებ)ი,
გახსნილი არქეოლოგიური ფენა/ობიექტი ან ფრაგმენტი) დასრულების
შემდგომ, გამოკვლეული მონაკვეთი დაკონსერვდეს ან/და მიყვანილ იქნეს
იმგვარ მდგომარეობაში, რომ არ გაგრძელდეს ძეგლის დაზიანება და დაცული
იქნას უსაფრთხოება.
7. მიწის და მიწასთან დაკავშირებული ფიზიკური სამუშაოების შესრულების
შემთხვევაში, სამუშაოები განხორციელდეს ხელით, არქეოლოგიური
ზედამხედველობით.
8. მიწის სამუშაოთა მიმდინარეობის დროს არქეოლოგიური ახალი ობიექტის
აღმოჩენის შემთხვევაში, „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“
საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის თანახმად, სამუშაოები უნდა შეწყდეს და
ამის შესახებ დაუყოვნებლივ ეცნობოს საქართველოს კულტურული
მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულ სააგენტოს.
9. სამუშაოთა მიმდინარეობისას გამოვლენილი ახალი არქეოლოგიური მასალა
მიმწოდებელმა სათანადოდ უნდა დაიცვას დაზიანებისგან,
განადგურებისგან და დაკარგვისგან, ასევე გარემო პირობებისა და
არასასურველი ზემოქმედებისგან.
10. ნაგებობის ტექნიკური მდგომარეობის კომპლექსური კვლევა, რომელიც
მოიცავს საპროექტო ობიექტის ტექნიკური მდგომარეობის ვიზუალურ და
ინსტრუმენტულ კვლევას, უნდა შესრულდეს დამოუკიდებელი სპეციალისტის
მიერ.
11. კვლევით და საფიქსაციო ნაწილში დაფიქსირებული უნდა იყოს ყველა
დაზიანება თუ რღვევა. რეაბილიტაციის პროექტმა უნდა მოიცვას ძეგლის
არსებული მძიმე მდგომარეობის გამოსწორების აუცილებელი ყველა
ღონისძიება.
12. საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპების დაცვით, ზემოთ ჩამოთვლილი
მიზნების მისაღწევად კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის
რეაბილიტაციისთვის საჭირო საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციით
განსაზღვრული ნებისმიერი ჩარევა უნდა იყოს:
• შეძლებისდაგვარად მინიმალური და ადვილად უკუქცევადი;
• ჩარევა არ უნდა უქმნიდეს საფრთხეს ძეგლის რომელიმე კულტურულ
ღირებულებას;
• გამოყენებული უნდა იქნას ორიგინალთან თავსებადი, მაღალი ხარისხის,
ხანგრძლივ ექსპლუატაციაზე გათვლილი მასალები;
• ყველა ჩარევა უნდა იყოს მკაცრად და დეტალურად დოკუმენტირებული.
პროექტირებისას აუცილებლად გასათვალისწინებელია, რომ:
1. კვლევითი და საპროექტო დოკუმენტაცია უნდა დამუშავდეს საქართველოს
კანონმდებლობისა და კანონქვემდებარე ნორმატიული დოკუმენტების
მოთხოვნების გათვალისწინებით, თანამედროვე ტექნოლოგიების
გამოყენებით, მათ შორის პროექტით გათვალისწინებული სარეაბილიტაციო
სამუშაოები და მეთოდოლოგია უნდა დაისახოს საქართველოს კანონის
„კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ მოთხოვნებისა და ძეგლთა დაცვითი
საერთაშორისო გამოცდილების გათვალისწინებით, საქართველოს მთავრობის
2007 წლის 28 მარტის №62 დადგენილების „მშენებლობის უსაფრთხოების წესების“
მოთხოვნათა შესაბამისად;
2. გრაფიკული მასალა უნდა მომზადდეს ციფრული (ვექტორული DWG, DXF, PLA
გაფართოების ფაილი - Autocad, Archicad) პროგრამული უზრუნველყოფის გამოყენებით;
3. საპროექტო დოკუმენტაციის მოსამზადებლად უნდა ჩატარდეს კვლევითი და
საფიქსაციო სამუშაოები, ჩამოყალიბდეს რეკომენდაციები ძეგლზე
ჩასატარებელი სამუშაოების მეთოდოლოგიის თაობაზე და შესრულდეს ძეგლის
რეაბილიტაციის შესაბამისი საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო
დოკუმენტაცია.
4. ძეგლის ყველა ნაწილის საფიქსციო სამუშაოები (მაღალი რეზოლუციის 3D
სკანირება და ფოტოფიქსაცია, გარკვეული მონაკვეთების ტრადიციული
მეთოდით აზომვა და კროკების შესრულება) განსახორციელებელია
ფრონტალური ხედებიდან, სადაც დაფიქსირებული უნდა იყოს ყველა დეტალი,
ფრაგმენტი და ასევე დაზიანება. ჩატარებული საფიქსაციო სამუშაოებისა და
მასალების საფუძველზე, გრაფიკულ გამოსახულებაში ზუსტად უნდა იყოს
ასახული ძეგლის რეალური მდგომარეობა, მათ შორის დეტალები, შაბლონები,
ფრაგმენტები და დაზიანებები.
შენიშვნა: სრულყოფილი ტექნიკური დავალება იხილეთ მიმაგრებულ ფაილებში.